Υπαρξιακή ψυχολογία

Η υπαρξιακή ψυχολογία πηγάζει από τις βασικές θεωρίες της Υπαρξιακής Φιλοσοφίας η οποία είναι ένα φιλοσοφικό κίνημα που ξεκίνησε στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα με τα έργα του Nietzsche, Kierkegaard, Heidegger, Husserl και Sartre. Το κεντρικό θέμα αυτού του κινήματος είναι η ύπαρξη και τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος σε ένα κόσμο που υπόκεινται σε τυχαία γεγονότα και ουσιαστικό νόημα.

Η υπαρξιακή ψυχοθεραπεία βασίζεται στη θεωρία ότι ζητήματα όπως η Ελευθερία της Επιλογής, το Άγχος, η Ενοχή, η Υπευθυνότητα, η Έλλειψη νοήματος στη ζωή μας, η Αβεβαιότητα και ο Θάνατος είναι έμφυτα στην ύπαρξη και επομένως αναπόφευκτα. Αυτά τα ζητήματα μπορεί να αποτελέσουν την πηγή πολλών δυσκολιών στη ζωή κάποιου αν αντιμετωπιστούν με δυσαρέσκεια και στεναχώρια και ακόμα, να αποτελέσουν εμπόδιο σε μια λειτουργική και ικανοποιητική ζωή.

Ποια είναι τα ωφελήματα της Υπαρξιακής Θεραπείας;

Η Υπαρξιακή θεραπεία μπορεί να ανακουφίσει το άγχος, την ενοχή, την ντροπή και άλλα δύσκολα συναισθήματα μέσα από μια ειλικρινή αυτο-αξιολόγηση. Επιπλέον, αυτή η προσέγγιση έρχεται αντιμέτωπη με τις πραγματικότητες της ζωής όπως, η αίσθηση της έλλειψης νοήματος στη ζωή μας, ο θάνατος, ο πόνος και η απώλεια, με στόχο να προωθήσει θετικές εμπειρίες, σχέσεις και συναισθήματα.

Με αυτό τον τρόπο, η υπαρξιακή θεραπεία ενθαρρύνει τους πελάτες να:

Με ποιες συνθήκες λειτουργεί η Υπαρξιακή θεραπεία;

Η Υπαρξιακή θεραπεία ασχολείται με ανθρώπους που παλεύουν να πάρουν υγιείς αποφάσεις στη ζωή τους και να αναλάβουν την ευθύνη για αυτές τις αποφάσεις τους. Ως αποτέλεσμα, μπορεί να έρθουν αντιμέτωποι με το άγχος, τον εθισμό, την κατάθλιψη, τις σχέσεις τους και ένα μεγάλο εύρος ψυχολογικών θεμάτων και θεμάτων συμπεριφοράς.

Όπως οι περισσότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις, η υπαρξιακή θεραπεία θα ωφελήσει περισσότερο αυτούς που είναι πρόθυμοι να εμπλακούν σε μια ειλικρινή αυτο-εξερεύνηση. Αυτοί που επιθυμούν να λάβουν άμεση ανακούφιση από τα συμπτώματα τους αλλά είναι απρόθυμοι να εμπλακούν σε μια ουσιαστική συζήτηση, ίσως να μην είναι κατάλληλοι για την υπαρξιακή θεραπεία.

Existential Psychotherapy

Υπαρξιακή Φιλοσοφία και τα “Δεδομένα” της Ύπαρξης

Υπάρχουν γεγονότα στη ζωή μας στα οποία μπορεί να μην έχουμε κανένα έλεγχο. Τέτοια γεγονότα είναι τα δεδομένα της ύπαρξής μας. Για παράδειγμα, δεν επιλέγουμε τα μέλη της οικογένειας μας, το γένος μας, το σώμα μας, το κοινωνικό μας υπόβαθρο ούτε καν τη γέννηση μας σε αυτόν τον κόσμο.  Όπως το θέτει ο Heidegger, “μας ρίχνουν μέσα σε αυτόν τον κόσμο” και εμείς είμαστε αναγκασμένοι να αντιμετωπίσουμε αυτά που η ζωή ρίχνει τυχαία σε εμάς. Έτσι, είμαστε αναγκασμένοι να αντιμετωπίσουμε την καταστροφή ενός σεισμού, ένα τραγικό δυστύχημα, το θάνατο ενός παιδιού και όλα αυτά που μπορεί να έρθουν στη ζωή μας. Μπορούμε να νιώσουμε απέχθεια για αυτές τις περιστάσεις ή να τις αποδεχθούμε σαν μέρος της απρόβλεπτης ζωής μας. Ακόμα και έτσι, μπορούμε να ερμηνεύσουμε τέτοιες δυσάρεστες εμπειρίες με ένα θετικό φως, βρίσκοντας αξία σε αυτές και μαθαίνοντας από αυτές, ή εναλλακτικά να δηλητηριάσουμε τις ζωές μας με την πικρή γεύση της απέχθειας και της σύγχυσης. Η επιλογή είναι δική μας καθώς είμαστε ελεύθεροι να επιλέξουμε την προσέγγιση μας προς οτιδήποτε.

« Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος στην ελευθερία»

Jean-Paul Sartre

Ελευθερία Επιλογής και Ευθύνη

Η έννοια της ελευθερίας της επιλογής είναι κεντρική στην υπαρξιακή σκέψη. Σύμφωνα με την Υπαρξιακή Φιλοσοφία, παρόλο που η ελευθερία μας είναι περιορισμένη στο πλαίσιο μας, τα γεγονότα της ζωής μας και τις αξίες, εξακολουθούμε να κατέχουμε ένα πολύ μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας απ’ ότι πιστεύουμε ή είμαστε πρόθυμοι να ομολογήσουμε. Με άλλα λόγια, μέσα στα δεδομένα μας όρια, είμαστε ελεύθεροι να επιλέξουμε τις αντιδράσεις μας. Αυτό σημαίνει ότι είμαστε “καταδικασμένοι” στην ελευθερία μας ,και “καταδικασμένοι” να επιλέγουμε.

Η ελευθερία μας να επιλέγουμε πώς να αντιδρούμε σε οποιαδήποτε κατάσταση είναι και κατάρα και ευλογία, για πολλούς λόγους. Από τη μία πλευρά είμαστε ενθουσιασμένοι από την ελευθερία μας και από την άλλη αυξάνεται το άγχος μας. Με την ελευθερία της επιλογής επέρχεται και η ελευθερία της “λανθασμένης” επιλογής. Έτσι, με το να κάνουμε μια επιλογή συνεπάγεται η απάρνηση όλων των άλλων διαθέσιμων μας επιλογών και συνεπώς μιας απώλειας, η οποία αναπόφευκτα μας αναγκάζει στον κλοιό της ευθύνης από τον οποίο δεν μπορούμε να ξεφύγουμε. Αυτό μπορεί να είναι πολύ άβολο για μας και μας είναι πιο εύκολο να ρίχνουμε το φταίξιμο στις περιστάσεις της ζωής μας παρά στις δικές μας επιλογές. Εδώ ερχόμαστε αντιμέτωποι με μία άλλη επιλογή. Στη προσπάθεια μας να κατανοήσουμε τη ζωή μας μπορούμε είτε να επιλέξουμε να αποδεχτούμε την ευθύνη των πράξεων μας και το ρόλο που εμείς έχουμε παίξει, ή να αποφύγουμε την ευθύνη αποδίδοντας τα γεγονότα στην κατάσταση που βρισκόμαστε. Η άρνηση της ευθύνης , θα μας οδηγήσει στο να θεωρούμε τους εαυτούς μας ως θύματα της μοίρας, και ακολούθως θα χάσουμε τη δύναμη μας και τη κυριαρχία της ζωής μας, ενώ η αποδοχή θα μας επιστρέψει μέρος του ελέγχου της ζωής μας και θα μας ενδυναμώσει. Επομένως, αν είμαστε ελεύθεροι να επιλέξουμε το δρόμο μας, τότε η δύναμη να αλλάξουμε βρίσκεται επίσης στα χέρια μας, μέσα στα όρια των “δεδομένων” μας συνθηκών. Ο στόχος της Υπαρξιακής θεραπείας είναι να μας βοηθήσει να αποκτήσουμε επίγνωση αυτής της δύναμης μας.

Άγχος και Υπαρξιακό Άγχος

Η Υπαρξιακή ψυχοθεραπεία και η Υπαρξιακή φιλοσοφία δίνουν έμφαση στο ότι το άγχος είναι μια αναπόφευκτη πτυχή της ύπαρξης και επομένως ένα δεδομένο της ύπαρξης. Το άγχος πηγάζει από την εμπειρία της αντιπαράθεσης μας με τους περιορισμούς μας, με την πεπερασμενότητα και με το άγνωστο. Κατευθύνεται προς το απρόβλεπτο μέλλον. Μας προτρέπει να αναλογιστούμε τη ζωή μας, μας προειδοποιεί για την ευθραυστότητα μας και στρέφει την προσοχή μας στη ανεκπλήρωτη δυνατότητά μας. Μπορεί να επιλέξουμε να το απωθήσουμε με διάφορους τρόπους όπως είναι οι χημικές ουσίες, η διασκέδαση ή το σεξ και συνεπώς να ζήσουμε μια αυταπάτη, ή να επιλέξουμε να μάθουμε από αυτή την εμπειρία και να ζήσουμε τη ζωή μας στο μέγιστο βαθμό.

Το υπαρξιακό άγχος μας κτυπά απρόσμενα από το πουθενά, και δεν έχει μορφή ή αντικείμενο. Αφορά το τίποτα συγκεκριμένο. Έτσι, αφού δεν γνωρίζουμε τι φοβόμαστε, η εμπειρία μας με το άγχος είναι ανησυχητική, ενοχλητική και τρομακτική. Από την άλλη πλευρά ο φόβος έχει ένα χαρακτηριστικό αντικείμενο ή “εχθρό” που πρέπει να παλέψεις ενάντια ή να τρέξεις για να ξεφύγεις από αυτό. Το υπαρξιακό άγχος έχει να κάνει με την δική μας ύπαρξη. Είναι τακτικά μια προειδοποίηση ότι με κάποιον άγνωστο τρόπο απογοητεύουμε τους εαυτούς μας ή ότι υπολειπόμαστε της δυνατότητας της οντότητας μας.

Από την άποψη ότι το άγχος πηγάζει από τη δική μας ύπαρξη, μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε μια ζωή που να μην είναι γεμάτη ούτε όμως άδεια από άγχος, αλλά να υπάρχει ισορροπία μεταξύ της έντασης των δύο. Το να ζεις με ισορροπία σημαίνει ότι δεν σε κυβερνά η απερισκεψία, ούτε επιτρέπεις να ελέγχεται η ζωή σου από το άγχος. Το υπαρξιακό άγχος θέλει να μας προειδοποιήσει ή να μας διδάξει για κάτι. Μας επαναπροσανατολίζει προς την γνώση και την αυτοπραγμάτωση. Το να προσπαθούμε να εξαλείψουμε το άγχος δεν είναι μόνο μια ψευδαίσθηση αλλά επίσης και ένα εμπόδιο σε μια στοχαστική και θαρραλέα ζωή.

Αβεβαιότητα

Η αβεβαιότητα αποτελεί ένα από τα “δεδομένα” της ύπαρξης το οποίο προκαλεί τη μεγαλύτερη αναστάτωση και άγχος, καθώς επίσης και ένα από τα κυρίαρχα θέματα στην αίθουσα θεραπείας. Στο τέλος της θεραπευτικής συνεδρίας οι πελάτες μου λένε “θα τα πούμε την ερχόμενη εβδομάδα” και επαναλαμβάνω το ίδιο. θα τους δω όμως την ερχόμενη εβδομάδα; Πώς το ξέρω; Πώς μπορεί κάποιος να γνωρίζει; Δεν γνωρίζουμε. Είναι απλά μια υπόθεση που κάνουμε χωρίς εγγυήσεις ότι κάποιος από εμάς θα βρίσκεται εκεί. Μπορεί να παρουσιαστούν γεγονότα μεταξύ των συναντήσεων μας που δεν είναι υπό τον έλεγχο μας.

Είναι σίγουρα δύσκολο να ζεις με την αβεβαιότητα, πολλές φορές αβάστακτο. Παρόλο που η αναζήτηση της βεβαιότητας είναι μάταιη, ακατόρθωτη και χάσιμο ενέργειας, οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να ψάχνουν τη βεβαιότητα και προσπαθούν να αποκτήσουν έλεγχο στη ζωή τους. Ως ένα βαθμό αυτό είναι μια φυσιολογική και ευαίσθητη απάντηση σε αυτό το “δεδομένο” της ύπαρξης. Προσπαθούμε να “ελαχιστοποιήσουμε” τους κινδύνους αυξάνοντας το επίπεδο της “ασφάλειας”. Αυτό συνιστά μια αλλοίωση της πραγματικότητας καθώς όσο πιο ασφαλής αισθανόμαστε, τόσο πιο βέβαιοι είμαστε και τόσο πιο πολύ την αναζητούμε. Είναι μια φυσιολογική αναζήτηση και μέρος του ενστίκτου διαβίωσης μας. Ωστόσο, όταν η αναζήτηση μας για “ασφάλεια” και “βεβαιότητα” φτάνει στα άκρα, γίνεται εμπόδιο στην προσωπική μας ανάπτυξη, επιζήμια σε ένα μεγαλύτερο εύρος εμπειριών μας, ένας περιορισμός στο να ζήσουμε τη ζωή μας στο πληρέστερο δυναμικό της και στο μέγιστο των δυνατοτήτων μας. Μειώνει τη ζωή μας και “περιορίζει” την ελευθερία μας.

Η υπαρξιακή θεραπεία στοχεύει στο να βοηθήσει τον πελάτη να αποκτήσει επίγνωση των συνεπειών της συμπεριφοράς του απέναντι σε αυτό το αναπόφευκτο γεγονός της ζωής. Αυτό μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα ο πελάτης να αποκτήσει μια αφυπνιστική εμπειρία. Για να πραγματοποιηθεί αυτή η διαδικασία, εξαρτάται από το επίπεδο ρίσκου που είναι διατεθειμένος ο πελάτης να πάρει και την αποδοχή του για το αδύνατο της απόλυτης “βεβαιότητας” και “ασφάλειας”.

Θάνατος

Ο θάνατος είναι η ανώτατη πηγή και αντικείμενο του άγχους, καθώς αποτελεί την μόνη βεβαιότητα. Όμως και αρκετά παράδοξα, η απόλυτη αβεβαιότητα για το θάνατο απλώνεται μπροστά μας γιατί ποτέ δεν γνωρίζουμε πότε ή πώς θα τον συναντήσουμε. Η πολύ απρόβλεπτη φύση του μπορεί να γίνει η καλύτερη μας φίλη ή ο χειρότερος μας εχθρός, εξαρτάται αν θα τη χρησιμοποιήσουμε σαν κινητήρια δύναμη ή σαν αποτρεπτικό στοιχείο.

Ο θάνατος είναι ο απόλυτος και ο αναπόφευκτος περιορισμός της ύπαρξης μας, και αποτελεί ένα εποικοδομητικό “δεδομένο” στην Υπαρξιακή σκέψη και στην Υπαρξιακή ψυχοθεραπεία. Όπως το θέτει ο Heidegger, είναι “η πιθανότητα της μη περεταίρω πιθανότητας”. Με άλλα λόγια, από όλες τις πιθανότητες ο θάνατος είναι η μόνη βεβαιότητα. Έτσι, χανόμαστε σε δραστηριότητες και σκέψεις για να κρατήσουμε αυτή την αλήθεια μακριά από την επίγνωση μας. Συνεπώς, ζούμε σε μία ψευδή βεβαιότητα για το αύριο, χρονοτριβούμε, αισθανόμαστε άγχος, φοβόμαστε το άγνωστο, χάνουμε τις πιθανότητες μας, αισθανόμαστε ένοχοι και πέφτουμε σε απόγνωση.

Η πίστη στον Θεό, στη μετενσάρκωση ή στον θάνατο ως διαδικασία μεταμόρφωσης από φυσική σε πνευματική διάσταση είναι ανακουφιστική για τη συνείδησή μας. Γιατί αυτά τα πιστεύω μπορούν να κάνουν τον θάνατο πολύ λιγότερο τρομακτικό και μπορούν να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε το πεπερασμένο της φυσικής μας ύπαρξης. Ακόμα κι έτσι, δεν εξαλείφει το γεγονός ότι ο θάνατος είναι το τέλος της ύπαρξής μας όπως τον ξέρουμε και όλες τις δυνατότητές του.

Η σκέψη του θανάτου μπορεί είτε να μας οδηγήσει σε απόγνωση είτε να μας αποτρέψει από το να σπαταλούμε άδικα τη ζωή μας. Αυτό σημαίνει ότι αν πραγματικά αναγνωρίσουμε το θάνατο σαν το μεγαλύτερο άγνωστο το οποίο μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε στιγμή, οπουδήποτε και με οποιαδήποτε μορφή, θα μας αποτρέψει από το να χάνουμε ευκαιρίες. Αντιμετωπίζοντας την πιθανότητα του θανάτου αυθεντικά, μας κάνει να επανεξετάσουμε τις αξίες και τις προτεραιότητες στη ζωή μας. Στη συνέχεια, τα ζητήματα χάνουν τη σημασία τους και οι σχέσεις αποκτούν καινούργια σημασία. Η επίγνωση μας για την πιθανότητα του θανάτου, μπορεί να μας παρακινήσει να ζούμε πιο γεμάτες ζωές, να ζούμε στο παρόν παρά στο παρελθόν το οποίο δεν υπάρχει ή στο μέλλον το οποίο μπορεί να μην υπάρξει ποτέ. Συνεπώς, προχωρούμε μπροστά βρίσκοντας ένα καινούργιο πάθος για τη ζωή.

Ενοχή και Υπαρξιακή Ενοχή

Η ενοχή απλώνεται μέσα μας τη στιγμή που αντιλαμβανόμαστε ότι το καλύτερο μας δεν ήταν αρκετά καλό, ότι θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει περισσότερα ή λιγότερα εξαρτάται από την περίπτωση, και ότι δεν μπορούμε να ανακαλέσουμε ότι έχει ήδη γίνει στο παρελθόν, ούτε να ζήσουμε ότι έχει “ξεμείνει”. Με αυτόν τον τρόπο αισθανόμαστε ότι έχουμε “απογοητεύσει” τους εαυτούς μας το οποίο μας επιφέρει την ενοχή.

Η ενοχή, όπως και το άγχος, μας φέρνει αντιμέτωπους με τους περιορισμούς μας. Από τη μια πλευρά το άγχος προβάλλεται στην αβεβαιότητα του μέλλοντος, και τελικά προς τον θάνατο και από την άλλη, η ενοχή κατευθύνεται προς το παρελθόν με το απραγματοποίητο δυναμικό και τις ατέλειωτες υποθέσεις. Αποκαλύπτει ένα παρόν το οποίο έχει σύντομη ζωή για τη δυνατότητα της ύπαρξης μας. Η ενοχή είναι ακόμα μια αναπόφευκτη πτυχή της ύπαρξης. Ως πεπερασμένα όντα δεν μπορούμε ποτέ να πραγματοποιήσουμε όλες τις πιθανότητες μας και δεν θα είμαστε ποτέ ειλικρινής απέναντι στα όνειρα μας, καθώς πάντοτε θα υστερούμε σε κάτι. Έτσι, η υπαρξιακή ενοχή δεν μπορεί ποτέ να αποφευχθεί πλήρως, μόνο να ελαχιστοποιηθεί με το να ζούμε μια ζωή που ανταποκρίνεται στα όνειρα μας όσο πιο πολύ γίνεται.

Οι ενοχές, όπως και το άγχος, μας φέρνουν αντιμέτωπους με τους περιορισμούς μας. Από τη μια πλευρά, το άγχος προβάλλεται προς την αβεβαιότητα του μέλλοντος, και τελικά προς τον θάνατο, και από την άλλη, η ενοχή στρέφεται προς το παρελθόν με τις απραγματοποίητες δυνατότητες και τις ημιτελείς εργασίες του. Αποκαλύπτει ένα παρόν που δεν το ζούμε στις μέγιστες δυνατότητές της ύπαρξης μας. Έτσι, η ενοχή, είναι μια ακόμη αναπόφευκτη πτυχή της ύπαρξης. Επειδή ως πεπερασμένα όντα δεν μπορούμε ποτέ να πραγματοποιήσουμε πλήρως όλες τις δυνατότητές μας και δεν θα είμαστε ποτέ αληθινοί στα όνειρά μας, καθώς πάντα θα υστερούμε σε κάτι. Έτσι, η υπαρξιακή ενοχή δεν μπορεί ποτέ να αποφευχθεί εντελώς, μόνο να ελαχιστοποιηθεί ζώντας μια ζωή που μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο με τα όνειρά μας.

Η Υπαρξιακή ψυχοθεραπεία εστιάζει στην εμπειρία των πελατών με την ενοχή και το άγχος. Σκοπός δεν είναι να μας γεμίσει φόβους και τύψεις αλλά να μας επαγρυπνήσει για να ζήσουμε μια πιο γεμάτη ζωή. Η φιλοσοφία του Heidegger μας ενθαρρύνει να ακούσουμε την φωνή της συνείδησης μας που μας προειδοποιεί ότι ξεμένουμε, ότι δε ζούμε αυθεντικά για να μας αφυπνίσει και να επιστρέψουμε στους πραγματικούς μας εαυτούς. Η αυθεντική διαβίωση απαιτεί τον απολογισμό των περιορισμών μας και την ανταπόκριση μας σ’αυτούς. Έτσι, η ενοχή μας ρίχνει πίσω στο άγχος. Αν όμως η ενοχή αντιμετωπιστεί με θάρρος και το θάρρος του να γίνουμε, τότε σταματάμε να ζούμε αποσπασματικά και βυθιζόμαστε στη ζάλη της ζωής.

Ζωή χωρίς ουσία

Μια θεωρία της Υπαρξιακής ψυχοθεραπείας είναι ότι “μας ρίχνουν σε ένα κόσμο” που δεν έχει κανένα θεμελιώδη νόημα και που συνεχώς βαδίζει προς το θάνατο. Ποια είναι λοιπόν η ουσία όλων; Από αυτή την άποψη, η ζωή φαίνεται ανούσια, παράλογη και χωρίς καμία αξία. Η εμπειρία του να ζείς μια ζωή χωρίς ουσία είναι αφόρητη και μας οδηγεί σε απόγνωση. Συνεπώς, για να κάνουμε τη ζωή μας να αξίζει να τη ζούμε πρέπει να βρούμε σκοπό.

Αν η ζωή δεν έχει ένα καθορισμένο νόημα, πρέπει να το δημιουργήσουμε μόνοι μας και να ανακαλύψουμε τι έχει ουσία για εμάς. Η ελευθερία μας, μας δίνει την πιθανότητα να δημιουργήσουμε ουσία σύμφωνα με τις εσωτερικές μας προδιαθέσεις και περιορισμούς. Ωστόσο, η οικογένεια μας ή η κοινωνία στην οποία ζούμε μπορεί να μας εξασκήσει πίεση να εκπληρώσουμε αυτό που αναμένεται από αυτούς. Αν ενδώσουμε στις απαιτήσεις τους για χάρη της “ασφάλειας” ή μιας ήσυχης ζωής, εμποδίζουμε την ευκαιρία μας να είμαστε ειλικρινής προς τους εαυτούς μας. Το να ζεις μια “ασφαλή” ζωή έχει και τις συνέπειες της. Όταν αποτυγχάνουμε να ακούσουμε την ύπαρξη μας και αποφεύγουμε τις ουσιώδης μάχες της ζωής, εγκαταλείπουμε την ολοκλήρωσή της. Καθώς η Υπαρξιακή ενοχή και το Υπαρξιακό άγχος εδραιώνονται, μπορεί είτε να μας οδηγήσουν σε απόγνωση ή να μας σώσουν εξαρτάται από το πώς επιλέγουμε να προχωρήσουμε. Επομένως, είμαστε ελεύθεροι να επιλέξουμε αν δεν θα ζούμε τη ζωή μας, ή αν έχουμε το κουράγιο να γίνουμε κύριοι του εαυτού μας, άσχετα από τον αγώνα. Η επιλογή είναι δική μας.

Η Υπαρξιακή ψυχοθεραπεία εισηγείται ότι το νόημα αλλάζει συνεχώς και εξελίσσεται. Αυτό υπονοεί ότι αυτό που μας δίνει νόημα, ουσία σε μια στιγμή της ζωής μας μπορεί να μην έχει σημασία πλέον. Δίνουμε νόημα στις σχέσεις μας, στο να είμαστε γονείς, στους συντρόφους μας, στα επαγγέλματα μας, στην κοινωνία, και στη ζωή. Το χάσιμο οποιασδήποτε από τα νοήματα μας, μπορεί να μας ρίξει στο αίσθημα έλλειψης ουσίας και επομένως στην κατάθλιψη. Αυτή η συντριπτική εμπειρία μπορεί να επιφέρει απόγνωση και να μας σπρώξει στο σημείο να χάσουμε τη θέληση μας για ζωή. Καθώς αυτό δεν είναι μια εύκολη διαδικασία , χρειάζεται θέληση να επαναξιολογήσουμε το σκοπό της ζωής μας, να αναζητήσουμε νέες έννοιες και να έχουμε το θάρρος να αλλάξουμε κατεύθυνση.

Σχέσεις

Η Υπαρξιακή ψυχολογία εστιάζει στις σχέσεις σαν ένα σημαντικό στοιχείο για την υγιή διαβίωση. Οι σχέσεις που έχουμε με τους ανθρώπους στις ζωές μας, με τα ζώα, με τον φυσικό κόσμο σχηματίζουν την αντίληψη μας για τον κόσμο και το νόημα που τους δίνουμε. Η σχέση θεραπευτή-πελάτη και η σχέση με τους εαυτούς μας είναι ο πυρήνας στην ανάπτυξη της θεραπευτικής δουλειάς.

Οι σχέσεις είναι ακόμα ένα “δεδομένο” στην ύπαρξη μας για το λόγο του ότι δεν γεννιόμαστε μόνοι σε αυτή τη ζωή. Ο Heidegger επισημαίνει ότι ζούμε σε ένα κόσμο με άλλα όντα και είμαστε όλοι αλληλεξαρτώμενοι. Γεννιόμαστε εξαρτημένοι από τους γονείς μας ή τα άτομα που μας φροντίζουν και σιγά σιγά καθώς μεγαλώνουμε γινόμαστε ανεξάρτητοι, αλλά εφ’ όσων ζούμε σε ένα κόσμο με άλλους, ποτέ δεν γινόμαστε τελείως ανεξάρτητοι. Αυτό συμβαίνει επειδή η σωματική, η συναισθηματική και η κοινωνική μας ευημερία και επιβίωση εξαρτούνται από την αλληλεξάρτηση μας. Συνεπώς το να ζεις μια αρμονική ζωή σε ένα κόσμο με άλλα όντα, εξαρτάται απόλυτα από την ποιότητα των σχέσεων μας. Για αυτό το λόγο, είναι θεμελιωδώς σημαντικό για την Υπαρξιακή θεραπεία να εστιάσουμε στην εξερεύνηση των προσωπικών μας σχέσεων.

Οι δυσκολίες στις διαπροσωπικές μας σχέσεις είναι πολύ κοινοί λόγοι που οι άνθρωποι αναζητούν θεραπεία. Οι επίπονες εμπειρίες της ζωής όπως είναι η λύπη, το  ψυχικό τραύμα και ο πόνος έχουν τεράστιο αντίκτυπο στον τρόπο που σχετιζόμαστε με άλλους ανθρώπους, τους εαυτούς μας και τον κόσμο. Μπορεί να επιφέρουν εμπόδια στην δημιουργία ικανοποιητικών σχέσεων. Αυτά τα εμπόδια εισέρχονται και στην αίθουσα θεραπείας και έχουν αντίκτυπο και στην ίδια τη σχέση μεταξύ του πελάτη και του θεραπευτή. Με άλλα λόγια η θεραπευτική σχέση χρησιμοποιείται σαν καθρέφτης στις σχεσιακές δυσκολίες που αντιμετωπίζει το άτομο στον έξω κόσμο. Μετατρέπεται σε ένα εργαλείο   ταυτοποίησης και αφαίρεσης των δυσκολιών στις σχέσεις του ατόμου.

Η ομαδική θεραπεία είναι ένας εξαίρετος χώρος για επίλυση των διαπροσωπικών δυσκολιών. Αυτό συμβαίνει λόγω του ότι ο θεραπευτής έχει την ευκαιρία να παρατηρήσει τον τρόπο που ο πελάτης του σχετίζεται με τους άλλους σε ένα χώρο ο οποίος εκθέτει ένα ευρύτερο φάσμα μοτίβων συμπεριφοράς, παρά ότι στις ατομικές τους συνεδρίες. Καθώς τα μέλη της ομάδας αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους, διάφορες δυσκολίες στις διαπροσωπικές τους σχέσεις θα ενεργοποιηθούν και στη συνέχεια θα εκδηλωθούν. Με αυτόν τον τρόπο ο πελάτης θα λάβει πληροφόρηση και από τα μέλη της ομάδας και το θεραπευτή, οι οποίοι θα σπρώξουν το άτομο να αμφισβητήσει τον εαυτό του. Έτσι, το άτομο αποκτά επίγνωση για το πώς είναι με τους άλλους, πώς επηρεάζει ή επηρεάζεται από τους άλλους, και πώς οι άλλοι το αντιλαμβάνονται να είναι. Ο στόχος είναι να μάθουμε τι στέκει εμπόδιο στο δρόμο μας για την δημιουργία ικανοποιητικών διαπροσωπικών σχέσεων, καθώς και να μας βοηθήσει να δουλέψουμε για να ξεπεράσουμε αυτά τα εμπόδια εξερευνώντας την αντίδραση και τη συμπεριφορά μας, ενώ αποκαλύπτονται.

Απομόνωση και Μοναξιά

Η Υπαρξιακή θεραπεία περιγράφει την απομόνωση σαν μία κοινή εμπειρία στις ζωές των ανθρώπων, σε όλες τις κουλτούρες, τα φύλα και την ηλικία. Δεν θεωρείται σαν υπαρξιακό “δεδομένο” επειδή είμαστε σχεσιακά όντα εκ φύσεως .

Σε κάποια φάση της ζωής μας ίσως να αντιμετωπίζουμε μεγάλες δυσκολίες στο να σχετιζόμαστε με άλλους ανθρώπους και με τον κόσμο. Το αίσθημα της απομόνωσης δεν είναι απαραίτητα το προϊόν της σωματικής απομόνωσης, αλλά προκύπτει από την συναισθηματική, πνευματική ή διανοητική αποσύνδεση. Για ένα ευαίσθητο άτομο, η εμπειρία της απομόνωσης μπορεί να είναι αρκετά επώδυνη και εξουθενωτική. Είναι η βαθιά, θλιβερή συνειδητοποίηση της θεμελιώδους μοναξιάς μας στον κόσμο, μπροστά στην ύπαρξη μας με άλλους.

Η ελευθερία της επιλογής μας και η ευθύνη των συνέπειων της μπορεί να προκαλέσει τεράστιο άγχος. Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια δύσκολη επιλογή συχνά αποζητούμε συμβουλή. Όμως όταν έχουμε κάνει μια επιλογή, δεν μπορούμε να ζητήσουμε από κάποιον να ενεργήσει εκ μέρους μας. Από την στιγμή που παίρνω την απόφαση να δράσω είμαι αποκλειστικά μόνος με τον εαυτό μου και συνεπώς “καταδικασμένος” να σκεφτώ προσεκτικά τον ένα τρόπο ή τον άλλο. Άρα μπροστά σε συμβουλές, η τελική επιλογή είναι δική μου και μόνο δική μου. Από αυτή την άποψη, η μοναξιά θεωρείται και αυτή ένα “δεδομένο” της ύπαρξης.

Μια σύντομη περίληψη της Υπαρξιακής Ψυχοθεραπείας.

Η Υπαρξιακή προσέγγιση στη ψυχοθεραπεία είναι ουσιαστικά φιλοσοφική. Οι βασικές της θεωρίες προκύπτουν από την υπαρξιακή φιλοσοφία και την εφαρμογή της φαινομενολογίας – ένα παρακλάδι της φιλοσοφίας σαν μια μέθοδο εξερεύνησης των εμπειριών της ύπαρξης των ανθρώπων στον κόσμο. Ο σκοπός του θεραπευτή και του πελάτη είναι να εμπλακούν σε μια διαδικασία φιλοσοφικού διαλόγου, για να διαφωτίσουν και να ξεκαθαρίσουν τις εσωτερικές διαμάχες που αποτελούν ένα πρόβλημα για το άτομο που αναζητά θεραπεία. Αυτό τους βοηθά να συμφιλιωθούν με τις παράδοξες πτυχές της ύπαρξης.

Η Υπαρξιακή θεραπεία μας ενθαρρύνει να μεταμορφωθούμε σε πεταλούδες παρά να παραμείνουμε κάμπιες. Δεν είναι ένα εύκολο ταξίδι αλλά είναι σίγουρα ένα ολοκληρωτικό.