Απομόνωση και Μοναξιά

«Η γλώσσα έχει δημιουργήσει τη λέξη ‘μοναξιά’ για να εκφράσει τον πόνο του να είσαι μόνος. Και έχει δημιουργήσει τη λέξη ‘μοναχικότητα’ για να εκφράσει το μεγαλείο του να είσαι μόνος»

Paul Tillich
Isolation and Loneliness

Μοναξιά

Όλοι μας γνωρίζουμε ότι η μοναξιά είναι μια καταπιεστική και άβολη κατάσταση ύπαρξης. Όλοι έχετε βρεθεί σε μια τέτοια κατάσταση, όπως ο καθένας μας. Συνήθως έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε ότι η μοναξιά είναι η έλλειψη σύνδεσης με τους ανθρώπους, αλλά υπό μία υπαρξιακή έννοια, βρίσκεται πολύ βαθύτερα από αυτό. Αποτελεί ένα θεμελιώδες μέρος της μοντέρνας ανθρώπινης ύπαρξης. Η υπαρξιακή μοναξιά πηγάζει από το να μην έχουμε ένα ξεκάθαρο ρόλο που να έχει χαραχθεί για μας, από το να μην μπορούμε να στηριχθούμε στον ενστικτώδη μηχανισμό μας ή σε οποιαδήποτε άλλη δομή που να μας λέει τι υποτίθεται πρέπει να κάνουμε και πότε υποτίθεται ότι πρέπει να το κάνουμε.

Έχουμε την τάση να βλέπουμε την ελευθερία μέσα από ροζ γυαλιά. Υπό αυτή την έννοια αποτυγχάνουμε να αναγνωρίσουμε την πραγματικότητα ότι με την αυξανόμενη προσωπική ελευθερία επέρχεται και αυξανόμενη προσωπική ευθύνη να πάρουμε τις δικές μας αποφάσεις. Με τη σειρά της, μια τέτοια αυξανόμενη προσωπική ευθύνη, επιφέρει αυξανόμενη μοναξιά επειδή είμαστε πραγματικά μόνοι μας στις αποφάσεις που παίρνουμε.

Οι περισσότεροι οργανισμοί δρούνε βάση των ενστίκτων τους, καθιστώντας τα ένα αδιαχώρητο μέρος της φύσης τους. Συνεπώς, μια κατάσταση υπαρξιακής μοναξιάς είναι αδύνατη. Η μοναξιά μπορεί να γίνει αισθητή μόνο αν θεωρήσετε τον εαυτό σας ως μία ξεχωριστή οντότητα από τη φύση. Όσο περισσότερη ελευθερία έχουμε να κατευθύνουμε την πορεία της ζωής μας, τόσο περισσότερο θα μεγαλώσει αυτό το αίσθημα του διαχωρισμού και της ατομικότητας. Αν ο ρόλος μας καθορίζεται ξεκάθαρα από εμάς και είμαστε απόλυτα σίγουροι για τη θέση μας σε μία κοινωνία ή μια ομάδα τότε αισθανόμαστε ότι είμαστε μέρος της και όχι κάτι ξεχωριστό απο αυτή.

Το τίμημα που πρέπει να πληρώσουμε επειδή είμαστε ένας έξυπνος οργανισμός ο οποίος έχει επίγνωση του εαυτού του σαν ξεχωριστή οντότητα, ικανή να παίρνει τις δικές της αποφάσεις και ικανή να καθοδηγεί την δική της ανάπτυξη, είναι η μοναξιά. Ίσως να είμαστε ικανοί να αντιμετωπίσουμε τη μοναξιά μας καλύτερα αποφασίζοντας ότι τέτοια ανταλλαγή αξίζει τον κόπο. Για αυτό το λόγο, βιώνουμε τον κόσμο διαφορετικά από οποιοδήποτε άλλο είδος οργανισμού έχει ποτέ υπάρξει σε αυτόν τον πλανήτη. Έχουμε το προνόμιο να αποφασίσουμε ποιοι είμαστε και ποιοι θα γίνουμε. Αυτή η μοναδική σχέση με την ύπαρξη συνεπάγεται στο να αισθανόμαστε μόνοι μερικές φορές.

Ενδοπροσωπική, Διαπροσωπική και Υπαρξιακή Απομόνωση

Ο Yalom (1980) κάνει μια σημαντική διαχώριση της απομόνωσης σε τρεις μορφές: Διαπροσωπική απομόνωση, Eνδοπροσωπική και Yπαρξιακή απομόνωση.

Η Διαπροσωπική απομόνωση αναφέρεται σε ένα τρόπο ύπαρξης στις σχέσεις ο οποίος δεν ικανοποιεί τις σχεσιακές μας ανάγκες. Η έρευνα προτείνει ότι οι άνθρωποι που αισθάνονται μοναξιά ξοδεύουν ίσο χρόνο στις σχέσεις τους με τους ανθρώπους που δεν αισθάνονται μοναξιά. Η διαφορά βρίσκεται στο είδος των κοινωνικών συναναστροφών που επιλέγουν να δημιουργούν (Jones, 1982). Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι που αισθάνονται μοναξιά τείνουν να ξοδεύουν περισσότερο χρόνο με μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων και αγνώστους, ενώ οι άνθρωποι που δεν αισθάνονται μόνοι ξοδεύουν τον χρόνο τους με λιγότερους ανθρώπους και λιγότερες σχέσεις. Αυτό δείχνει ότι η διαφορά βρίσκεται στην προτίμηση ενός ατόμου να έχει περισσότερο βάθος και ποιότητα στις συναναστροφές του παρά ποσότητα.

Η ενδοπροσωπική απομόνωση καταλήγει από τη διάσπαση του ατόμου από τον εαυτό του και από τις σχέσεις του. Αυτό δεν επιτρέπει στο άτομο να είναι πλήρως παρόν στη σχέση του ή στον εαυτό του. Αυτή η μορφή απομόνωσης είναι συνυφασμένη με την λανθασμένη ιδέα ότι η μοναξιά εμφανίζεται από τον τρόπο που βρίσκεσαι σε μία σχέση.

Τέλος, βρίσκεται η υπαρξιακή απομόνωση. Αυτή εμφανίζεται σε εμάς όταν δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα της υπαρξιακής απομόνωσης και έτσι είμαστε ανήμποροι να το ξεπεράσουμε τελείως. Η υπαρξιακή απομόνωση είναι μέρος του περιορισμού της ανθρώπινης ύπαρξης μας. Μπορεί να οδηγήσει σε νευρωτικά, εξαρτώμενα και συμβιωτικά σχεσιακά μοτίβα. Μέσα από την αναγνώριση αυτού του περιορισμού, ένα άτομο στην πραγματικότητα απελευθερώνει μια ικανότητα να σχετίζεται σε βαθύτερο επίπεδο με τους άλλους, αλλά και με τον εαυτό του.